johann sebastiani matthäus-passion

26.03 czwartek
19:00 MOCAK

Johann Sebastiani: Matthäus-Passion

Marcin Świątkiewicz dyrygent
CAPELLA CRACOVIENSIS na historycznych instrumentach

Jolanta Kowalska sopran
Łukasz Dulewicz alt
Bartosz Gorzkowski tenor solo
Dominik Czernik tenor
Szczepan Kosior tenor
Sebastian Szumski bas solo

Katarzyna Olszewska Aleksandra Owczarek skrzypce
Heidi Gröger Justyna Młynarczyk Mateusz Kowalski Julia Karpeta viola da gamba
Giulio Falzone teorba

bilety w cenie 37,10 zł (normalny) / 26,50 zł (ulgowy) dostępne są na platformie Eventim

partnerem koncertu jest MOCAK

Losy Johanna Sebastianiego udowadniają, że nawet innowatorzy w sztuce potrafią zostać zupełnie zapomniani i zignorowani przez piszących historię potomnych. Ten urodzony w 1622 roku w Weimarze kompozytor cieszył się za życia dużym uznaniem, tworzył wiele i w różnych gatunkach. Pamięta się czasami, że jest autorem najstarszej zachowanej niemieckiej opery „Pastorello Musicale oder Verliebtes Schäferspiel”, ale, poza jednym studenckim przedstawieniem w Lipsku w 2017 roku, nie wystawia się jej, ani nie nagrywa. Powstała ona, jak większość dojrzałych dzieł Sebastianiego, na potrzeby królewieckiego dworu, gdzie piastował on funkcję kapelmistrza elektora brandenburskiego.

Mając przed sobą skończone arcydzieło, chcielibyśmy dowiedzieć się, jakie tradycje i inspirację za nim stoją. Niezależnie przecież od tego jak wielkiego indywidualnego talentu są owocem, powstają przecież w konkretnym czasie i wyrastają na określonym kulturalnym podglebiu. I tak ostatnich latach, na fali poszukiwań artystycznych źródeł wielkich pasji Johanna Sebastiana Bacha, zaczęto przypominać Matthäus-Passion (Pasję wg św. Mateusza) Sebastianiego. Jego kompozycja, pod licznymi względami przełomowa, miała istotny wpływ na ukształtowanie się oratorium pasyjnego w formie, jaką mieli później uprawiać Bach, Händel czy Telemann. Jej pełny tytuł to „Das Leiden und Sterben unsers Herren Jesu Christi nach dem heiligen Matthäo” („Męka i śmierć Pana naszego Jezusa Chrystusa według świętego Mateusza”) a została wydana drukiem w 1672 roku. Wiadomo, że odniósłszy sukces, krążyła wcześniej w licznych rękopiśmiennych kopiach i jej wydanie było gestem przypieczętowania popularnego i artystycznego tryumfu. Musiała powstać zatem już jakiś czas wcześniej — jest więc najprawdopodobniej rówieśniczką skomponowanej przez nestora muzyki niemieckiej Heinricha Schütza w roku 1666 innej słynnej Pasji wg św. Mateusza. Nawet jeśli utwory te dzieli kilka lat, to muzycznie pochodzą z dwóch różnych światów. Podczas gdy skrajnie ascetyczne opracowanie Schütza na głosy a cappella należy jeszcze do poprzedniej epoki, to Sebastiani zdecydowanie wybiega wprzód: nie waha się wykorzystywać środków operowych, grać kontrastami i instrumentalnymi fakturami, czy przeplatać akcji teatralnymi z ducha sinfoniami i interludiami wyznaczającymi następstwo kolejnych części opowieści.

Zupełną nowością było też wprowadzenie w kulminacyjnych punktach ewangelicznej narracji odnoszących się do nich zwrotek luterańskich chorałów. Chorały te, dobrze znane z twórczości Bacha, to nic innego jak pieśni wykorzystywane w zreformowanym kościele, śpiewane przez wiernych i do dzisiaj wykonywane w czasie ewangelickich nabożeństw. Intuicja Sebastianiego była genialna. Historia o ostatnich momentach ziemskiego życia Jezusa nabrała dzięki temu zabiegowi wielkiej bezpośredniości. Wraz z chorałami wkraczał w nią czas teraźniejszy — śpiewak czy śpiewaczka je wykonująca przyjmowała rolę reprezentantki całego zboru, chwaląc Boga, prosząc go o wybaczenie, czy dziękując mu za łaskę słowami i melodiami doskonale znanymi wszystkim zebranym.

„Nie dlatego ogłaszam drukiem mą małą Pasję, by popisać się wielką sztuką i umiejętnościami, ale z tego względu, że będąc graną tu i ówdzie z odpisów, zyskała w Księstwie Prus wielu miłośników proszących mnie, bym ją wydał; poprawiłem utwór w wielu miejscach i pragnę opublikować go na cześć Boga i dla dobra Kościoła”.
— Johann Sebastiani